Tatuaże są dziś bardzo popularne – traktowane jako element ozdobny czy talizman, mają bogatą historię i na Zachód zostały przeniesione wprost z rdzennych kultur, zwłaszcza Japonii i Ameryki Południowej. Jaka jest historia rytualnych tatuaży i które z tych tradycji są nadal aktualne? W tym wpisie poznasz odpowiedź na to pytanie. 

Historia tatuażu, czyli od kiedy ludzie zdobili ciało tuszem?

Najdawniej wykonanymi zdobieniami ciała, które udało się odnaleźć i udokumentować były tatuaże w postaci równoległych linii, które znaleziono na ciele „człowieka lodu Otzi”, wydobytym w 1991 roku. Według naukowców, którzy badali zachowane w zachwycającym dla nauki stanie ciało, mężczyzna ten za życia cierpiał na artretyzm bądź inne schorzenie kręgosłupa, a wytatuowane linie zostały umiejscowione w takich punktach na ciele, w których musiał odczuwać ból. Możemy więc śmiało zakładać, że w czasach kiedy żył nanoszenie na skórę odpowiednich rysunków miało pełnić funkcję leczniczą. Tatuaże odkrywali także egiptolodzy pochylając się nad sarkofagami faraonów i mieszkańców Nilu. Mnogości wzorów, które wtedy stosowano, mogłoby pozazdrościć najlepsze studio tatuażu. W starożytnym Egipcie były to symbole o różnym znaczeniu. Jedne, przypisywane tancerkom i prostytutkom, miały za zadanie podkreślać kobiecą seksualność. Drugie tatuowano więźniom, a wtedy były to znaki piętnujące. Istnieją również przekazy o pozytywnym znaczeniu tatuaży egipskich. Używano ich jako amuletu chroniącego przed złem. Odnajdywane są malowidła ścienne, na których utrwalono Egipcjan pokrytych tatuażami. Nie jest to więc wiedza, której się domyślamy, którą wynosimy z opisów podróżników nie zawsze przecież rzetelnie oddających prawdę. Z Egiptu całkiem blisko było na Kretę, do Grecji Kontynentalnej, do Persji, a stamtąd do Arabii i Chin. I w taki właśnie sposób sztuka ozdabiania ciała przeszła ze świata faraonów, do świata cesarzy chińskich.

1. TATUAŻ AliExpress | 2. TATUAŻE NAKLEJANE AliExpress

Tatuaże rytualne – jaka była ich rola?

Wykonywanie tatuaży rytualnych związane było z rozwoju duchowego, z wierzeniami i praktykami magicznymi. W jakich kulturach pojawiały się tego rodzaju zdobienia?

  • Wikingowie za pomocą tatuaży chcieli wywołać grozę w swoich przeciwnikach. Znaki na ciele miały im też dodawać animuszu. 
  • Słowianie swoje tatuaże dedykowali magicznym rytuałom przypisywanym kultom płodności. Do nakładania na ciało znaków romboidalnych służył przyrząd nazywany pintadermą podobny do glinianych stempli. Barwienie ciała u ludów pierwotnych w Europie związane było również z rytuałem inicjalnym, tj. okresem, kiedy młodzi chłopcy i dziewczęta osiągali wiek dojrzałości. Pojmowano je jako symboliczną śmierć i nowonarodzenie.
  • U Eskimosów tatuaże noszone były głównie przez kobiety, które zdobiły swoje ciało jeszcze przed ślubem. Najczęstszym motywem był znak przypominający literę „Y” kojarzony z ogonem wieloryba. Zwierzę to otaczane było przez Eskimosów wręcz świętym szacunkiem.
  • Aztekowie uznawali tatuaż jako sztukę. Znakomita większość symboli, które nosili na swoich ciałach miało znaczenie religijne, duchowe i rytualne, co związane było z bogatym panteonem bogów, które czcili i wobec których odczuwali nie tylko olbrzymie przywiązanie i powinność oddawania czci, ale którymi tłumaczyli sobie wszystko, co ich otacza. U Azteków umiejscowienie tatuażu ściśle wiązało się z ich pojęciem energetyki w ciele. Swoje centra mieli oni na brzuchu, klatce piersiowej i rękach. Wierzono, że kiedy pokryjemy wspomniane części ciała odpowiednim tatuażem, energia przepływająca przez nas wzmocni jego działanie i komunikację z bóstwem.
  • Majowie nacinali wcześniej zabarwioną skórę, a bardzo często w powstałe rany wcierano glinę. Stawiali na symbolikę wojskową, tatuując obrazy upamiętniające zwycięstwa i szlachetne czyny, ale również wzory podobne do blizn, które miały za zadanie uwypuklić odwagę i bitność swojego właściciela. Wiadomo również, że w tej kulturze bardzo często używano zwierzęcych totemów, które miały wzmacniać cechy charakterystyczne dla danego zwierzęcia w posiadaczu tatuażu. Tatuaże mogły tu opowiedzieć inne historie. Mogły być symbolem złamania prawa, opowiadać o rodzinie – bowiem kawalerowie nie mogli nosić tatuaży, natomiast gdy żonaty mężczyzna odmawiał ich zrobienia, skazywał się na szyderstwa ze strony współplemieńców.
  • Japonia jest jednym z tych miejsc na świecie, w których misterne tatuaże wykonywano już pawdopodobnie… w paleolicie. Do wykonania tatuaży Japończycy używali dłut i rylców, a jako tusz wykorzystywali tusz Nara znany z tego, że po wprowadzeniu pod skórę zmienia kolor na zielono-niebieski. Smok, karp, tygrys, kwiaty i maskach Oni to najpopularniejsze z używanych japońskich symboli. Co ważne, w XVII wieku w Japonii tatuowały się również gejsze, w ten sposób wskazując na wykonywaną przez siebie profesję i zwiększając swoją atrakcyjność seksualną. W Japonii od XVIII wieku  stosowano tatuaż również w celach penitencjarnych – naznaczano nimi przestępców.
  • W Polinezji charakterystycznym typem tatuażu był tzw. moko wykonywany na twarzy. Nie pełnił on funkcji dekoracyjnej, ale był swego rodzaju wizytówką osoby, która go posiadała. Te charakterystyczne, kunsztowne znaki wytatuowane na twarzach Polinezyjczyków sygnalizowały, oprócz przynależności do konkretnego plemienia, również pozycję społeczną. Zgodnie z tradycją nie każdy mógł posiadać moko, trzeba było na niego zasłużyć i udowodnić, że jest się go godnym.

1. KSIĄŻKA Z TATUAŻAMI AliExpress | 2. KSIĄŻKA Z TATUAŻAMI AliExpress | 3. TATUAŻ TYMCZASOWY AliExpress | 4. TATUAŻ AliExpress

Rytualne tatuaże dziś 

Obecnie tatuaż pełni wiele funkcji, w tym głównie dekoracyjną. Niektórzy badacze zwracają uwagę, że tatuaże mogą pełnić rolę autoterapeutyczną, np. w przypadku traumy psychicznej, stanowią też zdrowszą alternatywę dla prób samookaleczania. Podkreśla się zwłaszcza następujące funkcje współczesnego tatuażu: chęć wyróżnienia się, chęć podkreślenia indywidualności oraz motywy związane z przynależnością grupową. W dzisiejszych czasach upiększający charakter tatuażu zdominował inne jego funkcje kulturowe. Jednak współcześnie coraz częściej nawiązuje się do znaczenia tatuażu w rdzennych kulturach. Przykładowo w Polsce coraz popularniejsze stają się tatuaże nawiązujące do wierzeń Słowian i Wikingów. Bardzo chętnie nanosimy na ciała symbole uznawane przez naszych przodków za święte, chcąc podkreślić swoje pochodzenie, tożsamość i związek z wierzeniami tych, którzy już odeszli, a których wiedza zdaje się odżywać w nas na nowo. Rosną w siłę organizacje skupiające rodzimowierców i coraz więcej jest ludzi duchowo świadomych, takich, dla których rozwój wewnętrzny jest czymś istotnym w życiu. I właśnie tacy ludzie powracają do tradycji tatuowania na sobie wizerunków zwierząt jako swoich zwierząt totemicznych.

Przeczytaj:

“Mowa tatuażu” A. Zwoliński